Boyun Fıtığı

Boyun omurlarının arasında, omurlara yastık görevi gören diskler bulunur. Her diskin dışında sağlam bir halka, içinde jel kıvamında bir çekirdek vardır. Bu halka yıprandığında ya da yırtıldığında iç kısım dışarı taşar; buna disk hernisi, halk arasındaki adıyla boyun fıtığı denir.

Taşan doku omurilikten çıkan sinir köküne baskı yaparsa, o sinirin gittiği bölgede ağrı, uyuşma ya da kuvvet kaybı ortaya çıkar. Boyundan çıkan sinirler kola ve parmaklara gittiği için şikâyet çoğu zaman boyunda değil kolda hissedilir.

Disklerdeki yıpranma yaşla birlikte herkeste bir miktar görülür. Önemli olan görüntülemede fıtık saptanması değil, o fıtığın bir sinire baskı yapıp yapmadığı ve kişide şikâyet oluşturup oluşturmadığıdır.

Belirtiler hangi sinir kökünün etkilendiğine göre değişir. En sık görülenler:

• Kola yayılan ağrı: Boyundan omuza, oradan kola ve parmaklara inen, zaman zaman elektrik çarpması gibi tarif edilen ağrı.
• Uyuşma ve karıncalanma: Genellikle parmaklarda, belirli bir bölgeyle sınırlı.
• Kuvvet kaybı: Kavrama gücünde azalma, kolu yukarı kaldırmakta zorlanma.
• Boyun hareketiyle artan ağrı: Başı yukarı kaldırmak ya da etkilenen tarafa çevirmek şikâyeti artırabilir.

Boyun ağrısının her türü fıtık anlamına gelmez. Kas kaynaklı ağrılar, duruş bozuklukları ve eklem kaynaklı sorunlar da benzer şikâyet yaratabilir; ayrım muayene ile yapılır.

Tanının temeli öykü ve fizik muayenedir. Ağrının nereye yayıldığı, hangi hareketle arttığı, refleksler, duyu ve kas gücü değerlendirilir. Bu bulgular hangi sinir kökünün etkilendiğine dair yön verir.

Görüntüleme bu değerlendirmeyi doğrulamak için kullanılır. Röntgen kemik yapıyı ve omurlar arası mesafeyi gösterir; MR disk, sinir ve yumuşak dokuyu ayrıntılı ortaya koyar. Gerektiğinde sinir iletim çalışmaları istenebilir.

Görüntüleme bulgusu ile muayene bulgusunun örtüşmesi önemlidir. İkisi uyuşmuyorsa şikâyetin kaynağı başka bir yerde olabilir.

Boyun fıtığı olgularının önemli bölümü ameliyat gerektirmeden kontrol altına alınabilir. Bu süreçte kullanılan başlıca yaklaşımlar:

• Aktivite düzenlemesi: Ağrıyı artıran duruş ve hareketlerin geçici olarak sınırlanması, çalışma ortamının gözden geçirilmesi.
• Fizik tedavi ve egzersiz: Boyun ve omuz çevresi kaslarının güçlendirilmesi, hareket açıklığının korunması.
• İlaç tedavisi: Ağrı ve iltihabı azaltmaya yönelik, hekim önerisiyle ve süreli kullanım.
• Girişimsel uygulamalar: Seçilmiş olgularda ağrının kaynağına yönelik enjeksiyonlar gündeme gelebilir.

Bu seçenekler birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman birlikte yürütülen bir plandır. Eklem ve yumuşak dokuya yönelik rejeneratif yöntemler de bu aşamada değerlendirilebilir. Yanıt düzenli aralıklarla gözden geçirilir ve plan buna göre güncellenir.

Cerrahi, boyun fıtığında ilk seçenek değildir. Genellikle şu durumlarda değerlendirilir:

• Ameliyat dışı tedaviye yeterli yanıt alınamaması ve şikâyetin günlük yaşamı kısıtlamayı sürdürmesi
• İlerleyici kuvvet kaybı
• Omuriliğe bası bulgularının ortaya çıkması

Karar tek bir bulguya değil; muayene, görüntüleme ve kişinin günlük yaşamındaki kısıtlılığın bütününe bakılarak verilir. Aynı MR görüntüsü iki hastada farklı yol gerektirebilir.

1. Öykü ve fizik muayene

   Ağrının yayılımı, süresi, artıran ve azaltan hareketler; refleks, duyu ve kas gücü değerlendirilir.

2. Görüntüleme

   Röntgen ile kemik yapı, gerektiğinde MR ile disk ve sinir dokusu incelenir.

3. Tedavi planı

   Ameliyat dışı seçenekler önceliklendirilir; cerrahi gerekiyorsa gerekçesiyle birlikte konuşulur.

4. Takip

   Yanıt belirli aralıklarla değerlendirilir, egzersiz ve aktivite planı güncellenir.

Tedaviyi uygulayan hekim

Prof. Dr. Melih Malkoç

Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu; uzmanlık eğitimini Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tamamladı, 2015'te doçent unvanını aldı.

Özgeçmişin tamamı →

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi önerisi yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı, muayene ve görüntüleme sonrasında hekim tarafından kişiye özel verilir.