Bel fıtığı nedir?
Bel omurlarının arasında yastık görevi gören diskler bulunur. Diskin dışındaki sağlam halka yıprandığında ya da yırtıldığında, içindeki jel kıvamındaki çekirdek dışarı taşar. Bu duruma disk hernisi, halk arasındaki adıyla bel fıtığı denir.
Taşan doku omurilikten çıkan sinir köküne baskı yaparsa, o sinirin gittiği bölgede ağrı ve uyuşma ortaya çıkar. Belden çıkan sinirler kalça ve bacağa gittiği için şikâyet çoğu zaman belde değil bacakta hissedilir.
Disklerdeki yıpranma yaşla birlikte herkeste bir miktar görülür. Belirleyici olan görüntülemede fıtık saptanması değil, o fıtığın sinire baskı yapıp yapmadığı ve kişide şikâyet oluşturup oluşturmadığıdır.
Bel fıtığı belirtileri nelerdir?
Belirtiler etkilenen sinir köküne göre değişir. En sık görülenler:
- Bacağa yayılan ağrı: Kalçadan bacağa, kimi zaman ayağa kadar inen ağrı. Sinir kökü kaynaklıysa siyatik ağrısı olarak da adlandırılır.
- Uyuşma ve karıncalanma: Bacağın belirli bir bölgesinde ya da ayak parmaklarında.
- Kuvvet kaybı: Ayak bileğini yukarı kaldırmakta zorlanma, parmak ucunda yükselememe.
- Öksürük ve ıkınmayla artan ağrı: Karın içi basıncı artıran hareketler şikâyeti belirginleştirebilir.
Bel ağrısının her türü fıtık anlamına gelmez. Kas kaynaklı ağrılar, faset eklem sorunları ve duruş bozuklukları da benzer şikâyet yaratabilir; ayrım muayene ile yapılır.
Tanı nasıl konur?
Değerlendirme öykü ve fizik muayene ile başlar. Ağrının nereye yayıldığı, hangi hareketle arttığı, düz bacak kaldırma testi, refleksler, duyu ve kas gücü incelenir. Bu bulgular hangi sinir kökünün etkilendiğine dair yön verir.
Görüntüleme muayeneyi doğrulamak için kullanılır. Röntgen omurların dizilimini ve kemik yapıyı gösterir; MR disk, sinir ve yumuşak dokuyu ayrıntılı ortaya koyar.
Görüntüleme bulgusu ile muayene bulgusunun örtüşmesi önemlidir. İkisi uyuşmuyorsa ağrının kaynağı başka bir yapıda olabilir.
Bel fıtığı tedavisinde ameliyatsız seçenekler
Bel fıtığı olgularının önemli bölümü ameliyat gerektirmeden kontrol altına alınabilir. Başlıca yaklaşımlar:
- Aktivite düzenlemesi: Ağrıyı artıran hareketlerin geçici sınırlanması; uzun süreli yatak istirahati önerilmez.
- Fizik tedavi ve egzersiz: Gövde ve karın kaslarının güçlendirilmesi, hareket açıklığının korunması.
- İlaç tedavisi: Ağrı ve iltihabı azaltmaya yönelik, hekim önerisiyle ve süreli.
- Girişimsel uygulamalar: Seçilmiş olgularda ağrının kaynağına yönelik enjeksiyonlar değerlendirilebilir.
Bu seçenekler birbirinin alternatifi değil, birlikte yürütülen bir plandır. Yanıt düzenli aralıklarla gözden geçirilir.
Bel fıtığı ameliyatı ne zaman gerekir?
Ameliyat ilk seçenek değildir. Genellikle şu durumlarda gündeme gelir:
- Ameliyat dışı tedaviye yeterli yanıt alınamaması ve şikâyetin günlük yaşamı kısıtlamayı sürdürmesi
- İlerleyici kuvvet kaybı
- İdrar veya dışkı kontrolünde bozulma ile birlikte ağrı
Karar tek bir bulguya değil; muayene, görüntüleme ve kişinin günlük yaşamındaki kısıtlılığın bütününe bakılarak verilir.
Muayene ve tedavi süreci
-
Öykü ve fizik muayene
Ağrının yayılımı, süresi, artıran hareketler; refleks, duyu, kas gücü ve germe testleri değerlendirilir.
-
Görüntüleme
Röntgen ile omur dizilimi, gerektiğinde MR ile disk ve sinir dokusu incelenir.
-
Tedavi planı
Ameliyat dışı seçenekler önceliklendirilir; cerrahi gerekiyorsa gerekçesiyle konuşulur.
-
Takip
Yanıt düzenli değerlendirilir; egzersiz ve aktivite planı güncellenir.
Sık sorulan sorular
Bel fıtığı ameliyatsız geçer mi?
Bel fıtığında bacağa vuran ağrı neden olur?
Bel fıtığı ameliyatı riskli mi?
Bel fıtığında yatak istirahati iyi gelir mi?
Bel fıtığı ile bel kayması aynı şey mi?
Bel ağrısı için hangi bölüme başvurmalıyım?
Tedaviyi uygulayan hekim
Prof. Dr. Melih Malkoç
Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu; uzmanlık eğitimini Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tamamladı, 2015'te doçent unvanını aldı.
Özgeçmişin tamamı →Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi önerisi yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı, muayene ve görüntüleme sonrasında hekim tarafından kişiye özel verilir.