Hangi durumda acile gitmeli?
Bazı yaralanmalar randevu beklemeden değerlendirme gerektirir. Aşağıdaki bulgulardan biri varsa en yakın acil servise başvurulmalıdır:
- Kol ya da bacakta belirgin şekil bozukluğu
- Kemiğin cildi delerek dışarı çıkması ya da yara ile birlikte kırık şüphesi
- Yaralanan bölgede soğukluk, morarma ya da nabız alınamaması
- Uyuşma ve ilerleyen güç kaybı
- Yük verilemeyen, dayanılmaz ağrı
Bu bulgular yoksa ve şüphe kırık üzerindeyse, bölge hareket ettirilmeden sabitlenip değerlendirme için başvurulmalıdır.
Kırık türleri ve değerlendirme
Kırıklar birkaç açıdan sınıflandırılır ve tedavi kararı bu özelliklere göre verilir:
- Kapalı ya da açık: Cilt bütünlüğünün korunup korunmadığı. Açık kırıklar enfeksiyon riski nedeniyle farklı ele alınır.
- Yer değiştirmiş ya da yer değiştirmemiş: Kırık uçlarının hizasını koruyup korumadığı.
- Eklem içi ya da eklem dışı: Kırık hattının eklem yüzeyine uzanması, uzun vadeli eklem sağlığı açısından belirleyicidir.
- Parçalı kırıklar: Kemiğin birden fazla parçaya ayrılması.
Değerlendirmede yalnız kemik değil; çevredeki damar, sinir, kas ve cilt de incelenir. Kemik iyileşse bile bu yapılardaki sorun işlev kaybı bırakabilir.
Kırık tedavisi nasıl planlanır?
Tedavinin amacı kırık uçlarını uygun konuma getirmek ve iyileşme boyunca bu konumu korumaktır. İki ana yol vardır:
- Kapalı yöntem: Kırık uçları cerrahi girişim olmadan hizalanır ve alçı ya da atel ile tespit edilir. Hizası bozulmamış ve dengeli kırıklarda tercih edilir.
- Cerrahi tespit: Kırık uçları açık ya da kapalı olarak hizalanıp plak, vida ya da çivi ile sabitlenir. Yer değiştirmiş, eklem içine uzanan ya da dengesiz kırıklarda gündeme gelir.
Kalça kırıklarında, kemik yapısı ve kırığın yerine göre tespit yerine protez seçeneği değerlendirilebilir.
Hangi yolun uygun olduğu; kırığın türü, kişinin yaşı, kemik kalitesi ve genel sağlık durumu birlikte ele alınarak belirlenir.
İyileşme sürecinde nelere dikkat edilir?
Kemik iyileşmesi kademeli bir süreçtir ve düzenli takip gerektirir. Süreçte önem taşıyan başlıklar:
- Tespitin korunması: Alçı ya da atelin ıslanmaması, gevşememesi; hissedilen değişikliklerin bildirilmesi.
- Yük verme zamanı: Ne zaman ve ne kadar yük verileceği kırığa göre değişir; hekim tarafından belirlenir.
- Hareket ve kas gücü: Tespit dönemi boyunca komşu eklemlerin hareketinin korunması, sonrasında kademeli güçlendirme.
- Düzenli kontrol: Kırık hattının iyileşmesi röntgenle izlenir.
Alçı içinde artan ağrı, parmaklarda şişme, renk değişikliği ya da uyuşma ortaya çıkarsa beklemeden başvurulmalıdır.
Muayene ve takip süreci
-
Değerlendirme
Yaralanma mekanizması, ağrı, şekil bozukluğu; damar ve sinir muayenesi ile cilt bütünlüğü incelenir.
-
Görüntüleme
Röntgen ile kırık hattı ve hizası değerlendirilir; gerektiğinde tomografi ile eklem yüzeyi incelenir.
-
Tedavi
Kapalı hizalama ve tespit ya da cerrahi tespit uygulanır; yöntem kırığın özelliklerine göre seçilir.
-
Takip ve rehabilitasyon
İyileşme röntgenle izlenir; tespit sonrası hareket ve güçlendirme programı planlanır.
Sık sorulan sorular
Kırık ne kadar sürede kaynar?
Her kırık ameliyat gerektirir mi?
Alçı içinde parmaklarım şişti, normal mi?
Kırık sonrası ne zaman yük verebilirim?
Kırık kaynamazsa ne olur?
Kırık şüphesinde ilk ne yapmalıyım?
Tedaviyi uygulayan hekim
Prof. Dr. Melih Malkoç
Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu; uzmanlık eğitimini Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tamamladı, 2015'te doçent unvanını aldı.
Özgeçmişin tamamı →Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi önerisi yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı, muayene ve görüntüleme sonrasında hekim tarafından kişiye özel verilir.