Sık görülen spor yaralanmaları
Spora bağlı yaralanmalar iki biçimde ortaya çıkar: tek bir olayla oluşan ani yaralanmalar ve zamanla biriken aşırı kullanım sorunları.
- Bağ yaralanmaları: Ön çapraz bağ başta olmak üzere diz bağları, ayak bileği bağları.
- Menisküs yırtıkları: Diz bükülüyken ani dönme hareketiyle; bkz. diz cerrahisi.
- Tendon sorunları: Aşil tendonu, patellar tendon ve omuz tendonlarında zorlanma ya da yırtık.
- Kas yırtıkları: Özellikle arka uyluk ve baldır kaslarında ani hızlanma sırasında.
- Omuz instabilitesi: Temas sporlarında çıkık ve tekrarlayan çıkma eğilimi; bkz. omuz cerrahisi.
Aşırı kullanım sorunları sinsi başlar; ilk dönemde yalnız aktivite sonrası hissedilen ağrı zamanla aktivite sırasında da ortaya çıkar. Bu geçiş erken fark edilirse süreç kısalır.
Ön çapraz bağ kopması
Ön çapraz bağ, kaval kemiğinin öne kaymasını ve dizin aşırı dönmesini engeller. Futbol, basketbol ve kayak gibi ani yön değiştirme içeren sporlarda sık yaralanır.
Kopma anında hastaların çoğu dizde bir kopma sesi ya da hissi tarif eder; ardından şişlik ve dize güvenememe gelir. Merdiven inerken ya da yön değiştirirken dizin boşalması tipik şikâyettir.
Her ön çapraz bağ yaralanması ameliyat gerektirmez. Karar verilirken kişinin yaşı, spor beklentisi, dizdeki ek yaralanmalar ve günlük yaşamda hissettiği güvensizlik birlikte değerlendirilir. Yeniden yapılandırma gerektiğinde kopan bağın yerine uygun bir greft ile yeni bağ oluşturulur.
Yaralanma anında ne yapmalı?
Akut bir yaralanmada ilk saatlerdeki yaklaşım, sonraki sürecin seyrini etkiler:
- Aktiviteyi durdurun. Ağrıya rağmen devam etmek hasarı büyütebilir.
- Bölgeyi koruyun ve dinlendirin. Yük vermekten kaçının.
- Soğuk uygulayın. Doğrudan cilde temas ettirmeden, aralıklı olarak.
- Şişliği sınırlayın. Uygun bir bandaj ve bölgenin kalp seviyesinin üzerinde tutulması.
Eklemde belirgin şekil bozukluğu, yük verememe, hızla büyüyen şişlik ya da eklemde boşalma hissi varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Spora dönüş nasıl planlanır?
Spora dönüş takvimle değil, ölçütlerle belirlenir. Bir tarihe göre değil, kişinin ulaştığı düzeye göre karar verilir. Değerlendirilen başlıca ölçütler:
- Ağrının ve şişliğin kontrol altında olması
- Hareket açıklığının geri kazanılması
- Kas gücünün karşı tarafla karşılaştırıldığında yeterli düzeye ulaşması
- Denge, sıçrama ve yön değiştirme testlerinin başarıyla tamamlanması
- Sporcunun kendini hazır hissetmesi
Erken dönüş, aynı bölgenin yeniden yaralanma olasılığını artırır. Bu nedenle süreç, sporcu ve rehabilitasyon ekibiyle birlikte yürütülür.
Muayene ve tedavi süreci
-
Öykü ve fizik muayene
Yaralanma mekanizması, o anda duyulan ses ya da his, şişliğin başlama zamanı ve eklem stabilitesi değerlendirilir.
-
Görüntüleme
Röntgen ile kemik yapı, gerektiğinde MR ile bağ, menisküs ve tendonlar incelenir.
-
Tedavi planı
Yaralanmanın derecesi ve spor beklentisi birlikte değerlendirilerek ameliyatlı ya da ameliyatsız yol belirlenir.
-
Rehabilitasyon ve dönüş
Kademeli güçlendirme programı; spora dönüş ölçütleri karşılandığında izin verilir.
Sık sorulan sorular
Ön çapraz bağ koptuğunda mutlaka ameliyat gerekir mi?
Spora ne zaman dönebilirim?
Amatör sporcuyum, profesyonellerden farklı mı tedavi edilirim?
Burkulmadan sonra ne zaman doktora gitmeliyim?
Aynı yerden tekrar sakatlanmamak için ne yapmalıyım?
Spor yaralanmaları için hangi bölüme başvurmalıyım?
Tedaviyi uygulayan hekim
Prof. Dr. Melih Malkoç
Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu; uzmanlık eğitimini Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tamamladı, 2015'te doçent unvanını aldı.
Özgeçmişin tamamı →Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi önerisi yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı, muayene ve görüntüleme sonrasında hekim tarafından kişiye özel verilir.