Boyun Fıtığı Kolda Uyuşma ve Parmak Karıncalanması Neden Yapar?

Boyun fıtığı kolda uyuşma yapar mı sorusunun yanıtı net: evet, hem de en tipik belirtilerinden biridir. Ama her kol uyuşması boyundan gelmez.

Kolda uyuşma yapan en az üç farklı mekanizma var ve üçünün tedavisi bambaşka. En sık karıştığı tablo el bileğindeki sinir sıkışması, yani karpal tünel sendromu.

Bu yazıda uyuşmanın neden ortaya çıktığını, hangi parmaktaki uyuşmanın hangi seviyeyi gösterdiğini, boyun ile el bileği ayrımının nasıl yapıldığını ve hangi bulgunun beklemeye gelmediğini anlatıyorum.

Boyun Fıtığı Kolda Uyuşma Yapar mı? Mekanizma

Sinir, beyinden gelen komutları kasa, deriden gelen bilgiyi beyne taşıyan bir iletim hattıdır. Bu hat üzerinde bir noktada baskı oluştuğunda iletim bozulur.

Duyu lifleri baskıya görece duyarlıdır. Sinyal tam iletilemeyince beyin bunu uyuşma, karıncalanma veya yanma olarak yorumlar.

Kritik nokta şu: uyuşma, baskının olduğu yerde değil, sinirin duyu topladığı bölgede hissedilir. Boyunda sıkışan bir kök, parmakta uyuşma yapar.

Bu yüzden parmağa yönelik tedaviler sonuç vermez. Hedef, baskının olduğu seviye olmalıdır.

Baskı iki mekanizmayla iş görür. Birincisi doğrudan mekanik bası; ikincisi taşan disk materyalinin çevrede yarattığı iltihabi yanıt. İkincisi çoğu zaman zamanla geriler ve şikâyetin kendiliğinden azalmasını açıklar.

Hangi Parmak Hangi Seviyeyi Gösterir?

Servikal radikülopati tanısında en kullanışlı ipuçlarından biri uyuşmanın dağılımıdır. Her sinir kökü belirli bir bölgeden duyu toplar.

Son satır önemli. Elin tamamını eldiven gibi kaplayan uyuşma tipik bir kök dağılımı değildir; bu tabloda başka nedenler araştırılır.

Bu eşleşmeler yön göstericidir. Kişisel anatomik farklar bulunur ve iki kökün birlikte etkilendiği durumlar da görülür.

Boyun mu, Karpal Tünel Sendromu mu?

Bu ayrım klinikte en sık yaptığım ayrımlardan biri. İkisi de parmak karıncalanması yapar ama seyri farklıdır.

Boyun kaynaklı tabloda şikâyet genellikle boyundan veya omuzdan başlar, kola doğru iner. Boyun hareketleriyle değişir; başı yukarı kaldırıp o tarafa çevirince artması tipiktir. Öksürmek ve ıkınmak şikâyeti keskinleştirebilir.

Karpal tünel sendromunda şikâyet el bileğinden aşağıda kalır. Gece uyandırması karakteristiktir; hasta elini silkeleyince rahatlar. Başparmak, işaret ve orta parmak etkilenir, serçe parmak korunur.

Ayrımı kolaylaştıran birkaç pratik soru var.

Şikâyet sizi gece uyandırıyor ve elinizi silkeleyince geçiyor mu? Evetse karpal tünel lehine.

Boynunuzu belirli bir yöne çevirince artıyor mu? Evetse boyun lehine.

Uyuşma omzunuzdan mı başlıyor, bileğinizden mi? Başlangıç noktası çoğu zaman en net ipucudur.

Serçe parmağınız da uyuşuyor mu? Evetse karpal tünel olasılığı düşer.

İki tablo aynı hastada birlikte de bulunabilir. Bu duruma çifte sıkışma denir ve tedavi planı buna göre kurulur.

Şöyle düşünülüyor: bir sinir lifi proksimalde, yani boyunda hafifçe baskılanmışsa, aynı lifin distalde, yani bilekte ikinci bir baskıya toleransı azalıyor. Tek başına sorun yaratmayacak iki hafif sıkışma, üst üste geldiğinde belirgin şikâyet üretebiliyor.

Pratik sonucu şu: yalnızca bilek ameliyatı yapılan bazı hastalarda şikâyet tam geçmiyor. Bu, ameliyatın başarısızlığı değil, ikinci seviyenin atlanmış olmasıdır.

Kol Güç Kaybı Ne Anlama Gelir?

Uyuşma tek başınayken izlenebilir bir bulgudur. Kol güç kaybı eklendiğinde tablo değişir.

Güç kaybı, sinirin yalnızca duyu değil motor liflerinin de etkilendiğini gösterir. Bu, basının daha ileri bir düzeye ulaştığı anlamına gelir.

Kendinizi basitçe test edebilirsiniz: bir su şişesini kavrayıp kaldırın, kolu öne uzatıp tutun, parmaklarınızı açıp kapayın. İki kolu karşılaştırın.

Günler içinde ilerleyen güç kaybı, bekleme süresini kısaltan bir bulgudur. Bu durumda görüntüleme öne alınır ve tedavi planı yeniden değerlendirilir.

AAOS OrthoInfo kaynaklarında da kol kuvvetindeki azalmanın izlenmesi gereken bir başlık olduğu belirtilir.

Uyuşma Dışında Hangi Nedenler Olabilir?

Kolda uyuşma yapan başka tablolar da var; ayırıcı tanıda akılda tutulur.

Dirsekte sinir sıkışması. Serçe ve yüzük parmakta uyuşma yapar. Dirseği uzun süre bükülü tutmakla artar; telefonla uzun konuşanlarda tipiktir.

Torasik çıkış sendromu. Kolu yukarı kaldırınca artan uyuşma ve ağırlık hissi. Kolun tamamını etkileyebilir.

Şeker hastalığına bağlı sinir tutulumu. Genellikle iki taraflı ve simetriktir, ayaklardan başlar.

Vitamin eksiklikleri. Özellikle B12 eksikliği simetrik uyuşma yapabilir.

Omuz kaynaklı yansıyan ağrı. Rotator manşet sorunları kola ağrı yansıtır; ancak gerçek uyuşma yapması beklenmez.

Tiroit bezi sorunları. Az bilinen bir başlık olmakla birlikte, tiroit hormon düzeyindeki bozukluklar el ve parmaklarda uyuşmaya zemin hazırlayabilir. Karpal tünel sendromunun bilinen kolaylaştırıcı etkenlerinden biridir.

Gebelik dönemi. Sıvı tutulumuna bağlı olarak el bileğinde geçici sıkışma görülebilir. Doğumdan sonra çoğunlukla geriler ve cerrahi gerektirmez.

Bu ayrımların bir kısmı muayeneyle, bir kısmı laboratuvar ve sinir ileti çalışmalarıyla yapılır. Branş ayrımını boyun fıtığına hangi doktor bakar yazısında ele aldım.

Hangi Bulguda Beklenmez?

Kolda uyuşmanın büyük bölümü izlemle ve ameliyatsız programla yönetilir. Aşağıdaki bulgular bu kuralın dışındadır.

• Elde beceri kaybı: düğme ilikleyememe, anahtar çevirememe, el yazısının bozulması
• Yürürken dengesizlik, ayakların dolaşması
• İki kolda birden veya bacaklara yayılan uyuşma
• İdrar kontrolünde değişiklik
• Günler içinde belirgin şekilde ilerleyen güç kaybı
• Ateş veya açıklanamayan kilo kaybı eşliğinde boyun ağrısı

İlk dört madde omurilik basısını düşündürür ve bu tablo zaman duyarlıdır. Hangi belirtinin ne kadar ciddi olduğunu boyun fıtığı tehlikeli mi yazısında ayrıntılandırdım.

Günlük Hayatta Ne Yardımcı Olur?

Tanı konduktan ve acil bulgular dışlandıktan sonra, şikâyeti azaltan pratik düzenlemeler var.

Ekran yüksekliği. Baş öne eğildikçe boyun üzerindeki yük artar. Ekranı göz hizasına yükseltmek en somut müdahaledir.

Telefon kullanımı. Telefona bakarken başı eğmek yerine telefonu yukarı kaldırmak, gün içinde biriken yükü belirgin azaltır.

Yastık seçimi. Yan yatarken başın omuz genişliği kadar desteklenmesi, sırtüstü yatarken boynun doğal eğriliğinin korunması hedeflenir.

Kol pozisyonu. Etkilenen kolu başın üstüne koyarak uyumak bazı hastalarda rahatlatır; bu pozisyon sinir üzerindeki gerilimi azaltır.

Çanta taşıma. Ağır çantayı tek omuzda taşımak boyun-omuz kuşağını asimetrik yükler.

Boyun bölgesinde izlediğimiz yöntemin ayrıntısı boyun fıtığı sayfamızda yer alıyor.

Ne Yapmalı?

Uyuşmanızın hangi parmaklarda olduğunu netleştirin. Elinizin fotoğrafını çekip uyuşan bölgeleri işaretlemek, muayenede işi belirgin şekilde kolaylaştırıyor.

Şikâyetin başlangıç noktasını hatırlamaya çalışın: omuzdan mı, bilekten mi. Bu tek bilgi çoğu zaman ayrımın yarısını yapıyor.

Gece uyanıp elinizi silkeliyorsanız, bu bilgiyi mutlaka söyleyin; boyun yerine el bileğine yönlendiren güçlü bir ipucu.

Elinizin becerisi bozulduysa ya da yürürken dengeniz değiştiyse bu sıralamayı uygulamayın; doğrudan başvurun.

Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ve görüntüleme sonrasında kişiye özel verilir. Kolunuzdaki uyuşma için iletişim sayfamızdan randevu alabilirsiniz.

Prof. Dr. Melih Malkoç, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı — boyun kaynaklı sinir kökü sıkışmaları ve üst ekstremite cerrahisinde çalışıyor. Bu içerik Prof. Dr. Melih Malkoç, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı tarafından incelenmiştir.