İçindekiler
Kısa cevap: PRP tedavisi, kişinin kendi kanından özel bir işlemle ayrıştırılan ve trombosit yoğunluğu artırılmış plazmanın hedef bölgeye uygulanmasıdır. Amaç, dokunun kendi onarım sürecini desteklemektir. Ortopedide en sık eklem kıkırdağı, tendon ve bağ sorunlarında değerlendirilir.
PRP nasıl hazırlanır?
Uygulama üç adımdan oluşur. Önce koldan bir tüp kan alınır. Bu kan santrifüj cihazında döndürülerek bileşenlerine ayrılır; trombositten zengin plazma tabakası ayrıştırılır. Son olarak elde edilen plazma, hedef eklem ya da tendon bölgesine enjekte edilir.
Tüm süreç aynı seansta tamamlanır ve genellikle yarım saat civarında sürer. Kullanılan materyal kişinin kendi kanı olduğu için alerjik reaksiyon riski taşımaz.
Hangi durumlarda değerlendirilir?
PRP tedavisi, ortopedi pratiğinde başlıca şu başlıklarda gündeme gelir:
- Erken ve orta evre diz kireçlenmesi
- Tenisçi dirseği ve golfçü dirseği gibi kronik tendon sorunları
- Aşil tendonu ve rotator manşet kaynaklı şikâyetler
- Topuk ağrısına yol açan plantar fasiit
- Ameliyat dışı yöntemlerle gerilemeyen bazı kas ve bağ zorlanmaları
Diz kireçlenmesinde PRP ile hyaluronik asidi karşılaştıran çalışmamız Acta Chirurgiae Orthopaedicae et Traumatologiae Čechoslovaca dergisinde yayımlanmıştır. Uluslararası bir başvuru kaynağı olarak AAOS OrthoInfo PRP sayfası da incelenebilir.
PRP tedavisi kimlere uygulanmaz?
Her hastaya uygun bir yöntem değildir. Başlıca engel oluşturan durumlar:
- Uygulama bölgesinde aktif enfeksiyon bulunması
- Kan pıhtılaşmasını etkileyen hastalıklar ve düşük trombosit sayısı
- Aktif kanser tedavisi süreci
- Eklem yüzeyinin tamamen yıprandığı ileri evre kireçlenme
Son madde önemlidir: kıkırdak büyük ölçüde kalmamışsa desteklenecek doku da kalmamış demektir. Bu evrede eklem protezi gibi başka seçenekler değerlendirilir.
PRP ile kök hücre aynı şey mi?
Hayır, sık karıştırılan iki ayrı uygulamadır. PRP tedavisi kandan elde edilir ve içeriğindeki trombositlerin saldığı büyüme faktörleri üzerinden etki eder. Kök hücre uygulamalarında ise kaynak genellikle kemik iliği ya da yağ dokusudur ve hücrenin kendisi aktarılır.
Hazırlanışları, uygulama koşulları ve yasal çerçeveleri birbirinden farklıdır. Bu nedenle ikisinin aynı başlık altında konuşulması doğru değildir.
Uygulama öncesinde nelere dikkat edilir?
Hazırlık aşamasında birkaç nokta önem taşır:
- Kullanılan ilaçların, özellikle kan sulandırıcıların ve iltihap giderici ilaçların hekime bildirilmesi
- Uygulama günü yeterli sıvı alınmış olması; kan alımını kolaylaştırır
- Uygulama bölgesinde cilt enfeksiyonu ya da açık yara bulunmaması
- Yakın zamanda eklem içine kortikosteroid yapılmışsa bunun belirtilmesi
Kaç seans gerekir?
Seans sayısı uygulanan bölgeye ve şikâyetin süresine göre belirlenir. Eklem içi uygulamalarda genellikle birkaç hafta arayla tekrarlanan bir seri planlanır. Tendon sorunlarında daha az sayıda uygulama yeterli olabilir.
Etkinin hemen ortaya çıkmadığını bilmek gerekir. Amaçlanan, dokunun kendi onarım sürecinin desteklenmesidir; bu süreç haftalar içinde işler. Uygulamadan birkaç gün sonra değişiklik görülmemesi, tedavinin yanıtsız kaldığı anlamına gelmez.
Seans sayısını baştan kesin bir rakamla söylemek doğru değildir; ara değerlendirmelerde alınan yanıta göre plan güncellenir.
Uygulamadan sonra ne olur?
İlk birkaç gün uygulama bölgesinde dolgunluk, hafif ağrı ve ısı artışı görülebilir. Bu beklenen bir tepkidir. Bu dönemde ağır yüklenmeden kaçınılması, ancak tam hareketsizliğe de girilmemesi önerilir.
Uygulamadan önce ve sonra kan sulandırıcı etkisi olan ilaçlar konusunda hekime danışılması gerekir; bu ilaçlar işlemin amacını doğrudan etkileyebilir.
İşlem ağrılı mı?
Kan alımı, rutin bir tahlilden farklı değildir. Enjeksiyon aşamasında ise bölgeye göre değişen bir basınç ve gerginlik hissi olur. Eklem içi uygulamalarda bu his genellikle kısa sürer; tendon çevresine yapılan uygulamalarda daha belirgin olabilir.
İşlem öncesinde bölgesel uyuşturma uygulanabilir. Genel anestezi gerekmez, hasta aynı gün normal yaşamına döner — ancak ilk 24 saat içinde ağır yüklenmeden kaçınılması istenir.
Gerçekçi beklenti nedir?
PRP tedavisi yıpranmış kıkırdağı eski haline getirmez ve her hastada aynı yanıtı vermez. Erken ve orta evrede, ameliyat dışı yöntemlerle birlikte uygulandığında değerlendirilen bir seçenektir. Tek başına bir çözüm olarak değil, kilo yönetimi ve egzersizi içeren bir programın parçası olarak ele alınır.
Uygulamanın etkisi kalıcı da değildir. Kireçlenme ilerleyen bir süreç olduğu için, alınan yanıt zamanla azalabilir ve tekrar değerlendirme gerekebilir. Bu, tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez; eklemdeki yıpranmanın devam ettiğini gösterir.
Beklentinin doğru kurulması, tedavi kararının kendisi kadar önemlidir. Ağrının tamamen ve kalıcı olarak ortadan kalkacağı vaadiyle yaklaşılan bir uygulama, gerçekçi bir çerçeveye oturmaz.
Ne yapmalı?
PRP tedavisi uygun bir seçenek mi, bu ancak muayene ve görüntüleme sonrasında belirlenir. Kireçlenmenin evresi, şikâyetin süresi ve daha önce denenen yöntemler birlikte değerlendirilir. Ayrıntılı bilgi rejeneratif tıp sayfasındadır.
