info@melihmalkoc.com.tr Randevu Mevcut
/ Ortopedi/ Diz Protezi Ameliyatı İçin Erken Davranmanın Riski Nedir?
Ortopedi

Diz Protezi Ameliyatı İçin Erken Davranmanın Riski Nedir?

Prof. Dr. Melih Malkoç
•
• Son güncelleme:
Paylaş:
Klinik ortamda masada duran diz eklemi anatomi modeli
0 News
İçindekiler

Diz protezi ameliyatı, ortopedide sonucu en öngörülebilir girişimlerden biri. Doğru hastada, doğru zamanda yapıldığında hayat kalitesini belirgin şekilde değiştiriyor.

Buradaki iki kelime kritik: doğru hasta ve doğru zaman. Çünkü bu ameliyatın en sık yapılan hatası teknik değil, zamanlama hatası.

Erken yapılan protez, hastanın ömrü boyunca ikinci hatta üçüncü bir ameliyata ihtiyaç duyması demek. Geç kalınan protez ise kas kaybı ve eklem sertliği nedeniyle sonucun düşmesi anlamına geliyor.

Bu yazıda kararın hangi beş ölçüte dayandığını, sürecin nasıl işlediğini ve gerçekçi beklentinin ne olduğunu anlatıyorum.

Öne Çıkanlar

  • Karar filme değil, günlük hayatın ne kadar kısıtlandığına bakılarak verilir.
  • AAOS OrthoInfo verilerine göre modern diz protezlerinin %90’dan fazlası ameliyattan 15 yıl sonra hâlâ işlevini sürdürmektedir.
  • Aynı kaynakta eklem enfeksiyonu gibi ciddi komplikasyonların hastaların %2’sinden azında görüldüğü bildirilir.
  • Ameliyat öncesi kas gücü, ameliyat sonrası sonucu en çok etkileyen tek değişkendir.
  • Protez ağrıyı ortadan kaldırmayı hedefler; dizi yirmi yaşındaki haline döndürmeyi değil.

Diz Protezi Ameliyatı Nedir, Ne Yapılır?

Halk arasında “dizin değiştirilmesi” olarak anlatılan bu işlem, aslında eklem yüzeylerinin kaplanmasıdır.

Yıpranmış kıkırdak ve altındaki ince kemik tabakası hesaplanmış ölçülerde alınır. Yerine uyluk kemiği ve kaval kemiği için ayrı ayrı metal yüzeyler yerleştirilir.

Aralarına, kıkırdağın kayganlığını taklit eden dayanıklı bir ara yüzey konur. Gerekirse diz kapağının arka yüzü de kaplanır.

Bağlar ve çevredeki kaslar korunur. Dizin dengesi bu yapılarla sağlanır; protez bu dengeyi yeniden kurmak üzere hesaplanır.

İşlem yaklaşık bir ile iki saat sürer. Hasta genellikle ameliyat günü ya da ertesi gün ayağa kaldırılır.

Kısmi Protez ile Tam Protez Farkı

Yıpranma dizin yalnızca bir bölmesindeyse, o bölmeyi kaplayan kısmi protez seçeneği gündeme gelebilir.

Kısmi protezde daha az kemik alınır, iyileşme daha hızlıdır ve diz daha doğal hissedilir.

Buna karşılık her hasta uygun değildir. Bağların sağlam olması, diğer bölmelerin korunmuş olması ve eksenin kabul edilebilir sınırda kalması gerekir.

Tam protez ise üç bölmenin de etkilendiği, eksen bozukluğunun belirgin olduğu ve ileri evre tablolarda tercih edilir.

Hangi seçeneğin uygun olduğu muayene ve ayakta çekilen grafilerle belirlenir.

Karar İçin 5 Ölçüt

1. Ağrının günlük hayatı kısıtlaması. En ağır basan ölçüt budur. Yürüyebildiğiniz mesafe belirgin şekilde kısaldıysa, alışverişe çıkmakta zorlanıyorsanız ve gece ağrıdan uyanıyorsanız bu bilgi filmden daha değerlidir.

2. Ameliyatsız seçeneklerin tükenmesi. Kilo yönetimi, düzenli egzersiz programı, uygun ilaç kullanımı ve gerektiğinde eklem içi uygulamalar denenmiş olmalı. Bunlar denenmeden protez konuşmak erkendir.

3. Görüntülemedeki tablo. Ayakta çekilen grafide eklem aralığının belirgin şekilde daraldığı, kemiklerin temas ettiği tablolar cerrahi lehinedir. Erken evrede protez düşünülmez.

4. Eksen bozukluğu ve hareket kısıtlılığı. Bacakta belirgin içe ya da dışa eğrilik, dizin tam açılamaması veya bükülememesi kararı öne çeker.

5. Hastanın yaşı, beklentisi ve sağlık durumu. Protezin sınırlı bir ömrü olduğu için yaş önemlidir. Ancak yaş tek başına bir engel değildir; belirleyici olan kısıtlılığın derecesidir.

Ölçüt Cerrahi lehine Beklemek lehine
Yürüme mesafesi Birkaç yüz metreye düştü Kilometrelerce yürüyebiliyor
Gece ağrısı Uykudan uyandırıyor Yok veya seyrek
Görüntüleme Eklem aralığı kapanmış Aralık korunmuş
Ameliyatsız tedavi Denenmiş, yanıt yok Henüz düzenli denenmedi
Eksen Belirgin eğrilik var Eksen korunmuş
Hareket açıklığı Belirgin kısıtlı Neredeyse tam

Evrelerin nasıl belirlendiğini ve hangi evrede neyin işe yaradığını diz kireçlenmesi evreleri yazısında ayrıntılı anlattım.

Erken Davranmanın Riski Nedir?

Bu sorunun yanıtı protezin ömrüyle ilgili.

Protez mekanik bir yapıdır ve kullanıldıkça yüzeylerinde aşınma olur. Ne kadar erken takılırsa, hastanın ömrü boyunca o protezle geçireceği süre o kadar uzar.

Kaynaklarda modern protezlerin büyük çoğunluğunun on beş yılı aşkın süre işlevini sürdürdüğü bildiriliyor. Ancak elli yaşında protez takılan bir hasta için bu süre yeterli olmayabilir.

İkinci ameliyat, yani revizyon cerrahisi, ilkinden daha zordur. Kemik stoğu azalmıştır, doku planları değişmiştir ve sonuçlar ilk ameliyata göre daha sınırlıdır.

Üçüncü bir ameliyat gerektiğinde tablo daha da zorlaşır.

Bu nedenle genç hastalarda öncelik, protezi geciktirecek her seçeneği denemektir. Kilo yönetimi, kas güçlendirme, eksen düzeltici cerrahi ve eklem içi uygulamalar bu amaca hizmet eder.

Geç Kalmanın Riski Nedir?

Erken davranmak kadar geç kalmak da sonucu etkiler; bu taraf genellikle daha az konuşulur.

Ağrı nedeniyle yıllarca hareketsiz kalan hastalarda uyluk ön kası belirgin şekilde zayıflar. Ameliyattan sonra bu kası yeniden inşa etmek, hiç kaybetmemiş bir hastaya göre çok daha uzun sürer.

Diz uzun süre tam açılamadığında eklem çevresindeki dokular kısalır. Ameliyat sonrası tam açılma elde etmek zorlaşır.

Eksen bozukluğu ilerledikçe ameliyatın teknik zorluğu artar. Yumuşak dokuların dengelenmesi daha karmaşık hale gelir.

Ayrıca hareketsizlikle birlikte kilo artışı, kalp-damar sağlığında bozulma ve diğer eklemlerde zorlanma gelişir. Bunlar ameliyat riskini de artırır.

Kısacası: “dayanabildiğim kadar dayanayım” yaklaşımı belirli bir noktadan sonra hastaya kaybettirmeye başlar.

Ameliyat Öncesi Hazırlık Neden Bu Kadar Önemli?

Ameliyat sonrası sonucu en çok belirleyen değişken, ameliyat öncesindeki kas gücü ve hareket açıklığıdır.

Bu nedenle cerrahi kararı verildikten sonra hemen bir hazırlık dönemi başlatırım.

Kas güçlendirme. Uyluk ön kası ve kalça kasları hedeflenir. Ameliyattan önceki dört altı haftalık düzenli çalışma, sonraki dönemi belirgin şekilde kısaltır.

Hareket açıklığı çalışması. Dizin açılma ve bükülme açısı korunmaya çalışılır. Ameliyat öncesi açı, ameliyat sonrası hedefin de tavanını belirler.

Kilo yönetimi. Birkaç kilo bile eklem yükünü ve yara iyileşmesini etkiler.

Genel sağlık düzenlemesi. Şeker kontrolü, diş sağlığı, cilt enfeksiyonlarının tedavisi ve sigaranın bırakılması bu döneme girer. Vücutta bir enfeksiyon odağı varsa ameliyat ertelenir.

Ev hazırlığı. Banyoda tutunma barı, yüksek bir sandalye, gereksiz halıların kaldırılması. Bunlar küçük görünse de ilk haftaları kolaylaştırır.

Ameliyat Sonrası Süreç Nasıl İlerler?

Süreç kademeli ilerler ve her hastada tempo biraz farklıdır.

İlk gün. Çoğu hasta ameliyat günü veya ertesi gün destekle ayağa kaldırılır. Amaç dolaşımı sürdürmek ve akciğer sorunlarını önlemek.

İlk hafta. Yürüteç veya koltuk değneği desteğiyle kısa mesafeler yürünür. Ağrı kontrolü ve şişlik yönetimi önceliklidir. Diz altına yastık konmaz; bu, dizin tam açılmasını engeller.

İkinci-altıncı hafta. Destek kademeli olarak azaltılır. Hareket açıklığı çalışmaları yoğunlaşır. Çoğu hasta bu dönemde bastonla ya da desteksiz yürümeye başlar.

Üçüncü ay. Günlük aktivitelerin büyük bölümü yapılabilir hale gelir. Merdiven inip çıkmak rahatlar.

Altıncı ay ve sonrası. Şişlik azalır, güç toparlanır. Nihai sonuç genellikle birinci yılın sonunda ortaya çıkar.

Bu takvim ortalamadır. Ameliyat öncesi durumu iyi olan hastalarda süreç kısalır; kas kaybı belirgin olanlarda uzar.

Rehabilitasyon Neden Tedavinin Yarısı?

Protez ameliyatında cerrahinin payı kadar rehabilitasyonun payı da vardır.

Mükemmel yerleştirilmiş bir protez, rehabilitasyon yapılmazsa sert ve ağrılı bir diz üretebilir.

İlk altı hafta özellikle kritiktir. Bu dönemde kazanılmayan hareket açıklığını sonradan kazanmak çok daha zordur.

Program iki başlık üzerine kuruludur: hareket açıklığını geri kazanmak ve kas gücünü yeniden inşa etmek.

Ev egzersizleri klinikte yapılan seanslardan daha belirleyicidir. Günde birkaç kez, kısa ve düzenli çalışmak en iyi sonucu verir.

Anestezi ve Hastanede Kalış Nasıl Planlanır?

Ameliyat öncesinde anestezi değerlendirmesi yapılır ve yönteme birlikte karar verilir.

Bel bölgesinden uygulanan anestezi bu ameliyatlarda sık tercih edilir. Hasta uyanık olabilir, ameliyat bölgesi uyuşur ve sonrasında bulantı gibi şikâyetler daha az görülür.

Genel anestezi de uygun bir seçenektir. Hangi yöntemin tercih edileceği hastanın kalp, akciğer ve omurga durumuna göre belirlenir.

Ağrı kontrolü için ameliyat sırasında diz çevresine uygulanan yöntemler, ilk günlerdeki rahatlığı belirgin şekilde artırır.

Hastanede kalış süresi genellikle iki ile dört gün arasında değişir. Belirleyici olan gün sayısı değil, üç ölçütün sağlanmasıdır: destekle güvenli yürüyebilmek, tuvalet ihtiyacını karşılayabilmek ve ağrının ağızdan alınan ilaçlarla kontrol altına alınabilmesi.

Evde yalnız yaşayan hastalarda taburculuk planı önceden konuşulur. İlk iki hafta için bir refakatçi düzeni kurmak, sürecin en pratik parçasıdır.

Ameliyattan Sonraki İlk 48 Saat Neden Kritik?

İlk iki gün, sonraki haftaların zeminini kuruyor.

Erken ayağa kalkma. Dolaşımın sürmesi ve akciğer sorunlarının önlenmesi için hasta mümkün olan en kısa sürede ayağa kaldırılır. Bu, pıhtı riskini azaltan en etkili adımdır.

Dizin düz tutulması. Yatarken diz altına yastık koymak rahat hissettirir ama tam açılmayı engeller. Bunun yerine topuk altına destek konur.

Soğuk uygulama ve bacak yüksekte tutma. Şişliği azaltır ve ağrı kontrolünü kolaylaştırır.

Ağrının önden kontrolü. Ağrı yükselmeden ilaç almak, yükseldikten sonra almaktan daha etkilidir. Ağrı kontrolü sağlanmadan egzersize başlanamaz.

Ayak bileği pompalama hareketleri. Basit görünür ama bacak dolaşımını destekleyen en pratik egzersizdir; ilk saatten itibaren yapılabilir.

Bu dönemde kaybedilen her gün, hareket açıklığı kazanımını geciktirir.

AAOS OrthoInfo, protez öncesinde ameliyatsız seçeneklerin tamamının denenmesini önerir.

Protez Ömrü Ne Kadar, Ne Etkiler?

Protez ömrü sabit bir sayı değil; birkaç etkene bağlı olarak değişir.

Kilo. Eklem üzerindeki yük doğrudan aşınmayı etkiler. Bu, hastanın kontrol edebildiği en güçlü değişken.

Aktivite tipi. Yürüyüş, yüzme ve bisiklet protez için uygundur. Koşu, sıçrama ve temas sporları aşınmayı hızlandırır.

Yaş ve kemik kalitesi. Kemiğin proteze tutunma kalitesi süreyi etkiler.

Cerrahi teknik ve dizilim. Protezin doğru eksende yerleştirilmesi, yükün dengeli dağılmasını sağlar.

Kaynaklarda modern protezlerin büyük bölümünün on beş yıllık takipte hâlâ işlevini sürdürdüğü bildiriliyor. Bu, doğru hasta seçimi ve doğru teknikle ulaşılan bir sonuç.

Ameliyatsız seçenekleri ve hangi hastada ne kadar işe yaradığını diz kireçlenmesi tedavisi sayfamızda bulabilirsiniz.

Riskler ve Komplikasyonlar

Her cerrahi girişimde olduğu gibi burada da riskler var. Bunları bilmek, karar vermeyi kolaylaştırır.

Enfeksiyon. En korkulan komplikasyon. Kaynaklarda ciddi komplikasyonların hastaların küçük bir azınlığında görüldüğü bildirilir. Ameliyat öncesi enfeksiyon odaklarının temizlenmesi bu riski azaltır.

Pıhtı oluşumu. Bacak damarlarında pıhtı gelişebilir. Erken hareket, basınçlı çorap ve gerektiğinde ilaç desteğiyle önlenir.

Eklem sertliği. Rehabilitasyonun yetersiz kaldığı durumlarda gelişir. En önlenebilir komplikasyon budur.

Protez gevşemesi. Yıllar içinde ortaya çıkabilir ve revizyon gerektirir.

Devam eden ağrı. Az sayıda hastada, teknik olarak sorunsuz bir ameliyata rağmen beklenen rahatlama sağlanamaz. Bu ihtimali baştan konuşmak gerekir.

Hangi Sorular Ameliyat Öncesi Mutlaka Sorulmalı?

Karar aşamasında hekiminize sormanızda fayda olan birkaç başlık var.

Benim evrem gerçekten protez gerektiriyor mu, yoksa erken mi? Bu sorunun yanıtı görüntüleme ile birlikte günlük kısıtlılığınız üzerinden verilmelidir.

Kısmi protez benim için uygun mu? Dizin yalnızca bir bölmesi etkilenmişse bu seçenek konuşulmalıdır.

Ameliyat öncesi hazırlık için ne kadar sürem var? Kas gücü çalışması için birkaç haftalık bir pencere genellikle vardır ve bu süre iyi değerlendirilmelidir.

Ameliyat sonrası hedef hareket açıklığım ne? Beklentiyi baştan sayısal bir hedefe bağlamak, rehabilitasyonu somutlaştırır.

Ne zaman işe dönebilirim? Masa başı işlerde ve ayakta çalışılan işlerde süre farklıdır; bu, izin planlamasını doğrudan etkiler.

Hangi aktivitelerden kalıcı olarak vazgeçmem gerekecek? Bu soruyu ameliyattan sonra sormak, memnuniyetsizliğin en sık nedeni oluyor.

Yanıtları not alın. Karar gününde bu notlar, o anki duygu durumundan daha güvenilir bir rehber olur.

Gerçekçi Beklenti Nedir?

Bu başlığı her hastayla ameliyat öncesinde konuşurum.

Protez, ağrıyı ortadan kaldırmayı ve yürüme mesafesini geri kazandırmayı hedefler. Bu hedefe hastaların büyük çoğunluğunda ulaşılır.

Buna karşılık diz yirmi yaşındaki haline dönmez. Tam çömelme çoğu hastada mümkün olmaz. Diz kapağı bölgesinde his farklılığı kalıcı olabilir.

Hava değişimlerinde hafif rahatsızlık hissi bildiren hastalar vardır.

Koşu, futbol ve basketbol gibi sıçrama içeren aktiviteler önerilmez. Yürüyüş, yüzme, bisiklet, golf ve dans ise uygundur.

Bu sınırları baştan bilmek, sonuçtan memnuniyeti belirgin şekilde artırıyor.

Ne Yapmalı?

Şikâyetiniz varsa ama hâlâ uzun mesafe yürüyebiliyorsanız protezi düşünmek için erken. Bu aşamada kilo, egzersiz ve gerekirse eklem içi uygulamalar öncelikli.

Yürüme mesafeniz birkaç yüz metreye düştüyse, gece ağrıdan uyanıyorsanız ve ameliyatsız seçenekler denendiği hâlde yanıt alınamıyorsa değerlendirme zamanı gelmiş demektir.

Karar verdiyseniz ameliyat öncesi hazırlık dönemini atlamayın. Bu dönem sonucun yarısını belirliyor.

Ameliyat sonrasında rehabilitasyonu klinikteki seanslarla sınırlı tutmayın; asıl kazanım evde düzenli yapılan çalışmadan gelir.

Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ve görüntüleme sonrasında kişiye özel verilir. Dizinizin hangi aşamada olduğunu netleştirmek için eklem protezi sayfamızı inceleyebilir, iletişim sayfamızdan randevu alabilirsiniz.

Prof. Dr. Melih Malkoç, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı — diz artroskopisi, eklem protezi ve spor yaralanmalarında çalışıyor. Bu içerik Prof. Dr. Melih Malkoç, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı tarafından incelenmiştir.

Sıkça Sorulan Sorular

Diz protezi ameliyatı kaç yaşında yapılmalı?

Sabit bir yaş sınırı yoktur. Genç hastalarda protezin ömrü nedeniyle mümkün olduğunca geciktirilmeye çalışılır. Belirleyici olan yaş değil, günlük hayatın ne kadar kısıtlandığı ve diğer seçeneklerin tükenmiş olmasıdır.

İki diz aynı anda ameliyat edilir mi?

Seçilmiş hastalarda mümkündür ve tek bir iyileşme dönemi avantajı sağlar. Ancak ameliyatın yükü ve rehabilitasyonun zorluğu artar. Genel sağlık durumu uygun olmayan hastalarda iki ameliyat ayrı zamanlarda planlanır.

Ameliyattan sonra ne zaman araba kullanabilirim?

Genellikle dördüncü ile altıncı hafta arasında, ağrı kesici kullanımı bittiğinde ve bacak kontrolü yeterli olduğunda başlanır. Sağ diz ameliyat edildiyse süre biraz uzayabilir. Karar muayeneyle verilir.

Protez metal dedektörde alarm verir mi?

Verebilir. Havalimanı gibi yerlerde durumu açıklamanız yeterli olur. Hastanenizden alacağınız bir belge süreci kolaylaştırır, ancak zorunlu değildir.

Diş tedavisi öncesi antibiyotik gerekir mi?

Bu konu hastaya göre değerlendirilir. Genel eğilim, ilk dönemde ve risk taşıyan hastalarda önlem alınması yönündedir. Diş hekiminize protezinizi mutlaka bildirin ve karar hekimleriniz arasında verilsin.

Protezden sonra diz büküm açısı ne olur?

Hedef, günlük yaşam için yeterli bir bükülme açısıdır. Sandalyeye oturmak, merdiven inmek ve arabaya binmek için gereken açı genellikle elde edilir. Ameliyat öncesi açınız sonucu doğrudan etkiler.

Ameliyattan sonra spor yapabilir miyim?

Yürüyüş, yüzme, bisiklet, golf ve dans gibi düşük darbeli aktiviteler önerilir. Koşu, sıçrama ve temas içeren sporlar protezin aşınmasını hızlandırdığı için uygun değildir.

Prof. Dr. Melih Malkoç

Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı. Tıp eğitimini Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde, uzmanlık eğitimini İstanbul Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tamamladı. 2016'da doçent, 2021'de profesör unvanını aldı; İstanbul Gedik Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi'nde öğretim üyesi. Eklem koruyucu ve ameliyatsız tedaviler, artroskopik cerrahi ile PRP ve eklem içi enjeksiyon uygulamaları üzerine uluslararası hakemli dergilerde yayınları bulunuyor. TOTBİD, AAOS ve TUSYAD üyesi.

Bu içerik Prof. Dr. Melih Malkoç tarafından hazırlanmıştır.