Rejeneratif tıp nedir?
Rejeneratif tıp, hasar görmüş dokunun yerine yenisini koymak yerine, vücudun kendi onarım mekanizmalarını desteklemeyi amaçlayan yaklaşımların ortak adıdır. Ortopedide uygulama alanı özellikle eklem kıkırdağı, tendonlar ve bağlardır.
Bu yöntemler ameliyatın yerini almaz. Genellikle iki grup hastada gündeme gelir: ameliyat dışı klasik tedavilerden yeterli fayda görmeyenler ve henüz cerrahi gerektirecek evrede olmayanlar.
Uygulamanın uygun olup olmadığı; eklemdeki yıpranmanın evresi, şikâyetin süresi, kişinin yaşı ve aktivite düzeyi birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Hangi yöntemler kullanılıyor?
Ortopedi pratiğinde rejeneratif başlığı altında değerlendirilen başlıca yöntemler:
- PRP (trombositten zengin plazma): Kişinin kendi kanından ayrıştırılan, trombosit yoğunluğu artırılmış plazmanın hedef bölgeye uygulanması.
- Eklem içi enjeksiyonlar: Eklem sıvısının kayganlığını ve yastıklama işlevini desteklemeye yönelik uygulamalar. Bu başlıkta en sık kullanılan madde hyaluronik asittir.
- Hücre temelli uygulamalar: Vücudun kendi dokusundan elde edilen hücre içerikli hazırlıkların kullanıldığı yöntemler.
Bu yöntemlerin her biri farklı endikasyonlara sahiptir ve her hastaya uygun değildir. Hangisinin, hangi sıklıkta ve kaç seans uygulanacağı muayene ve görüntüleme sonrasında belirlenir.
Diz içi enjeksiyon uygulamaları
Rejeneratif uygulamaların en sık kullanıldığı eklem dizdir. Diz içine yapılan enjeksiyonlar, eklem boşluğuna doğrudan uygulanır; amaç ağrıyı azaltmak ve eklemin işlevini desteklemektir.
Diz içi uygulamalarda üç yöntem öne çıkar:
- Diz içi PRP: Kişinin kendi kanından ayrıştırılan trombositten zengin plazmanın eklem içine uygulanması. Genellikle erken ve orta evre kıkırdak yıpranmasında değerlendirilir.
- Hyaluronik asit enjeksiyonu: Eklem sıvısının doğal bileşenlerinden biri olan hyaluronik asidin eklem içine verilmesi. Eklem yüzeylerinin kaymasını ve yastıklama işlevini desteklemeye yöneliktir.
- Kortikosteroid enjeksiyonu: İltihabı baskılamaya yönelik, seçilmiş olgularda ve sınırlı sıklıkta değerlendirilen uygulama.
Hangi maddenin uygun olduğu; diz kireçlenmesinin evresi, şikâyetin süresi, kişinin yaşı ve aktivite düzeyi birlikte değerlendirilerek belirlenir. Aynı hastada farklı dönemlerde farklı yöntem uygun olabilir.
Kimler için uygun olabilir?
Rejeneratif yöntemler en çok şu durumlarda değerlendirilir:
- Erken ve orta evre diz kireçlenmesi ve benzeri eklem yıpranmaları
- Uzun süreli tendon sorunları (tenisçi dirseği, aşil tendon şikâyetleri gibi)
- İyileşmesi geciken bağ ve yumuşak doku yaralanmaları
- Cerrahi için uygun evrede olmayan ya da cerrahiyi erteleme tercihinde olan hastalar
Aktif enfeksiyon, kan hastalıkları, bazı ilaç kullanımları ve gebelik gibi durumlarda uygulama ertelenebilir ya da uygun olmayabilir. Bu nedenle uygulama öncesi ayrıntılı değerlendirme yapılır.
Gerçekçi beklenti nedir?
Rejeneratif uygulamalar, ağrının azalması ve eklem işlevinin desteklenmesi amacıyla yapılır. Yanıt kişiden kişiye değişir; herkes aynı ölçüde fayda görmez.
Bu yöntemler tek başına bir çözüm değil, bir tedavi planının parçasıdır. Kilo yönetimi, uygun egzersiz programı ve fizik tedavi ile birlikte yürütüldüğünde daha anlamlı hale gelir.
Uygulama öncesinde beklenen fayda, olası sınırlar ve alternatifler ayrıntılı konuşulur. Belirsizliği olan bir alanda kesin sonuç vaat edilmez.
Değerlendirme süreci
-
Öykü ve fizik muayene
Şikâyetin süresi, daha önce uygulanan tedaviler ve eklemin mevcut işlevi değerlendirilir.
-
Görüntüleme
Röntgen ile eklem aralığı, gerektiğinde MR ile kıkırdak ve yumuşak doku incelenir; evre belirlenir.
-
Uygunluk kararı
Yöntemin uygun olup olmadığı, beklenen fayda ve alternatiflerle birlikte konuşulur.
-
Uygulama ve takip
Uygulama sonrası egzersiz planı verilir; yanıt belirli aralıklarla değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
PRP tedavisi nedir?
Rejeneratif tedavi ameliyatın yerine geçer mi?
Kaç seans gerekir?
Uygulamadan sonra ne zaman normal hayatıma dönerim?
Rejeneratif uygulamalar herkese yapılabilir mi?
Kireçlenmede rejeneratif tedavi işe yarar mı?
Diz içi enjeksiyon nasıl yapılır?
Diz içi PRP ile hyaluronik asit arasındaki fark nedir?
Kıkırdak yıpranmasında ameliyat dışı ne yapılabilir?
Tedaviyi uygulayan hekim
Prof. Dr. Melih Malkoç
Ortopedi ve Travmatoloji uzmanı. Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi mezunu; uzmanlık eğitimini Şişli Etfal Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde tamamladı, 2015'te doçent unvanını aldı.
Özgeçmişin tamamı →Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve tanı ya da tedavi önerisi yerine geçmez. Tanı ve tedavi kararı, muayene ve görüntüleme sonrasında hekim tarafından kişiye özel verilir.