Omuz Ağrısı Hangi Bölüme Gidilir: Ortopedi mi, Fizik Tedavi mi?

Omuz ağrısı hangi bölüme gidilir sorusunun kısa yanıtı şu: ilk başvuru için doğru adres ortopedi ve travmatoloji polikliniğidir. Omuz, kemik, tendon, bursa ve eklem kapsülünün iç içe çalıştığı bir bölge. Ağrının kaynağını ayırmak için önce yapısal bir değerlendirme gerekir, o değerlendirmeyi de ortopedi yapar.

Ama bu, her omuz ağrısının ortopediye ait olduğu anlamına gelmiyor. Bazı tablolarda fizik tedavi, bazılarında nöroloji ya da beyin cerrahisi devreye girer. Bu yazıda hangi şikâyetin hangi kapıya götürdüğünü, muayenede neye bakıldığını ve hangi durumun beklemeye gelmediğini anlatıyorum.

Omuz Ağrısı Hangi Bölüme Gidilir Sorusunun Cevabı Neden Belirtiye Göre Değişir?

Omuz eklemi vücudun en geniş hareket açıklığına sahip eklemidir. Bu serbestlik bir bedelle gelir: stabiliteyi kemik değil, çevresindeki yumuşak dokular sağlar. Ağrı da çoğu zaman kemikten değil, o yumuşak dokulardan gelir.

Bu yüzden “omuz ağrısı” tek bir hastalık değil, bir şikâyet başlığıdır. Altında rotator manşet sorunları, sıkışma, kireçlenme, kapsül sertliği ya da boyun kaynaklı yansıyan ağrı olabilir. Doğru branş, bu ayrım yapıldıktan sonra belli olur.

Ortopedi bu ayrımı yapabilen branştır. Muayenede kolun hangi açıda ağrıdığına, hangi hareketin kısıtlandığına ve hangi testin pozitif çıktığına bakarız. Gerekirse ultrason ya da MR ile doğrularız.

Ortopedi hangi tablolarda devreye girer?

Ortopedi, sorunun omuz ekleminin kendisinde olduğu bütün durumlarda birinci adrestir. Pratikte en sık şu tablolarla karşılaşıyorum:

• Kolu yana veya yukarı kaldırırken belirli bir açıda artan ağrı
• Gece yan yatınca uyandıran, omuza doğru vuran ağrı
• Düşme, çarpma ya da ani zorlanma sonrası başlayan ağrı
• Kolda güç kaybı, saç tararken veya arkaya uzanırken zorlanma
• Omuzda takılma, çıtlama ya da kilitlenme hissi

Bu şikâyetlerin arkasında genellikle tendon kaynaklı bir sorun vardır. Tendonun yırtık mı, yoksa yalnızca tahriş mi olduğunu ayırmak tedavi planını baştan değiştirir.

Fizik tedavi ne zaman öne çıkar?

Fizik tedavi ve rehabilitasyon, tanı konduktan sonra tedavinin büyük bölümünü üstlenir. Kas dengesizliği, duruş bozukluğu ve hareket kısıtlılığı bu branşın çalışma alanıdır.

Bazı hastalar doğrudan fizik tedaviye başvurur ve bu yanlış değildir. Yine de yapısal bir yırtık varsa, egzersiz programı tek başına sonuç vermez. Sıralamayı tersine çevirmemek, yani önce tanıyı netleştirmek zaman kazandırır.

Nöroloji veya beyin cerrahisi hangi durumda gerekir?

Ağrı omuzdan aşağı, dirseği geçip ele ve parmaklara yayılıyorsa tablo değişir. Bu dağılım genellikle boyun omurgasındaki bir sinir kökü baskısına işaret eder. Parmaklarda uyuşma, karıncalanma ya da elde beceri kaybı eşlik ediyorsa değerlendirme boyundan başlar.

Bu noktada boyun fıtığı ayrımı yapılmadan omuza yönelik tedavi uygulamak sonuç vermez. Sorunun kaynağı boyunsa, omuza yapılan enjeksiyon da fizik tedavi de hedefi ıskalar.

Muayenede Ne Yapılır? 4 Adımda Değerlendirme

Omuz ağrısı hangi bölüme gidilir sorusunu netleştiren şey, ilk muayenenin kendisidir. Değerlendirmeyi dört adımda yürütüyorum.

1. Öykü. Ağrının ne zaman başladığı, bir travmayla mı ortaya çıktığı, gece uyandırıp uyandırmadığı ve hangi hareketle arttığı sorulur. Gece ağrısı ile hareketle gelen ağrı farklı yönlere işaret eder.

2. Muayene. Kolun aktif ve pasif hareket açıklığı ayrı ayrı ölçülür. Hasta kolunu kendisi kaldıramıyor ama ben kaldırabiliyorsam, tablo tendon kaynaklıdır. İkisi de kısıtlıysa kapsül sertliği düşünülür.

3. Görüntüleme. Düz grafi kemik yapıyı ve kalsifikasyonu gösterir. Tendonları görmek gerektiğinde ultrason veya MR devreye girer.

4. Ayrım. Boyun muayenesi her omuz hastasında yapılır. Sinir kökü testleri pozitifse yön değiştiririz.

En Sık Karşılaşılan Omuz Sorunları

Rotator manşet yırtığı

Rotator manşet, omzu çeviren dört kasın tendonlarından oluşan bir örtüdür. Bu örtüdeki yıpranma yaşla birlikte artar. Rotator manşet yırtığı bulunan herkesin şikâyeti de olmaz; şikâyetsiz omuzlarda da yırtık görülebilir.

Tipik tablo şudur: kolu belirli bir açıya kadar kaldırabilirsiniz, sonra ağrı başlar ve güç kesilir. Gece o tarafa yatamazsınız. Tedavi çoğu hastada ameliyatsız başlar; egzersiz, aktivite düzenlemesi ve gerektiğinde enjeksiyon.

Omuz sıkışma sendromu

Omuz sıkışma sendromu, kolu kaldırırken tendonun kemik çatı altında sıkışmasıdır. Ağrı genellikle 60-120 derece arasında belirginleşir; bu aralığa “ağrılı yay” denir. Sıkışma uzun sürdüğünde tendonda yıpranma ve zamanla yırtık gelişebilir.

Donuk omuz

Donuk omuz, eklem kapsülünün kalınlaşıp sertleşmesidir. Burada hastanın kendi hareketi de, benim yaptırdığım hareket de kısıtlıdır. Bu ayrım önemlidir, çünkü tedavi ve süreç tamamen farklı ilerler. Şeker hastalığı ve tiroit sorunları bu tabloya zemin hazırlar.

Omuz kireçlenmesi

Eklem kıkırdağının yıprandığı tablodur. Hareketle artan ağrı, sertlik ve çıtırtı hissi görülür. İleri evrelerde protez gündeme gelebilir; ancak bu, uzun bir ameliyatsız dönemin sonundaki basamaktır.

Hangi Şikâyet Hangi Branşa Gider?

Omuz Ağrısına Hangi Doktor Bakar Sorusunda Sık Yapılan Hata

Omuz ağrısına hangi doktor bakar diye araştıran hastaların çoğu, ağrının yerine bakarak karar veriyor. Oysa omuzda hissedilen ağrı her zaman omuzdan gelmez.

Boyun fıtığı, safra kesesi sorunları ve bazı kalp kaynaklı tablolar omuz bölgesine ağrı yansıtabilir. Özellikle sol omuzda, efor sırasında başlayıp dinlenmeyle geçen ve nefes darlığı eşlik eden ağrı kardiyolojik değerlendirme gerektirir. Bu ayrım hayati önemdedir.

İkinci sık hata, MR’ı tanının kendisi saymak. Görüntülemede saptanan her bulgu ağrının nedeni değildir. Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi (AAOS) hasta bilgilendirme kaynakları da bu noktayı vurgular: karar, şikâyet ve muayeneyle birlikte verilir.

Ameliyatsız Tedavide Neler Var?

Omuz sorunlarının önemli bölümü cerrahi olmadan yönetilebilir. Sırayla ilerlenir.

İlk basamak aktivite düzenlemesidir. Ağrıyı tetikleyen baş üstü hareketler geçici olarak azaltılır, ama kol tamamen hareketsiz bırakılmaz. Askıda tutulan omuz hızla sertleşir.

İkinci basamak hedefli egzersiz programıdır. Kürek kemiği kontrolü ve rotator manşet güçlendirmesi bu programın omurgasını oluşturur. Sonuç haftalar içinde alınır, günler içinde değil.

Üçüncü basamakta enjeksiyon seçenekleri vardır. Kortizon, hyaluronik asit ve trombositten zengin plazma farklı tablolarda tercih edilir; hangisinin uygun olduğu evreye göre değişir. Rejeneratif tedavi seçenekleri hakkında daha ayrıntılı bilgiyi ilgili yazıda bulabilirsiniz.

Cerrahi, bu basamaklar sonuç vermediğinde ya da baştan onarım gerektiren bir yırtık varlığında gündeme gelir. Sporcularda ve travma sonrası tam kat yırtıklarda karar daha erken verilebilir; bu konuda spor yaralanmaları değerlendirmesi ayrı yürütülür.

Ne Yapmalı?

Omuz ağrınız iki haftadan uzun sürdüyse ve gece uykunuzu bölüyorsa, ağrı kesiciyle idare etmeyi bırakın. Ortopedi polikliniğinde yapılacak on beş dakikalık bir muayene, sorunun tendonda mı, kapsülde mi yoksa boyunda mı olduğunu büyük ölçüde ayırır.

Düşme sonrası kolunuzu hiç kaldıramıyorsanız, omuzda gözle görülür bir şekil bozukluğu varsa ya da kolda hızla ilerleyen güç kaybı hissediyorsanız beklemeyin. Bu tablolar acil değerlendirme ister.

Bu yazıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararı muayene ve görüntüleme sonrasında kişiye özel verilir. Omuz ağrınız için değerlendirme randevusu almak üzere iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Prof. Dr. Melih Malkoç, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı — diz, kalça ve omuz cerrahisi ile spor yaralanmalarında 20 yılı aşkın deneyim. Bu içerik Prof. Dr. Melih Malkoç, Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı tarafından incelenmiştir.